Iz ugla strateške bezbednosti i analize hibridnog ratovanja, najnoviji napad ruske Spoljne obaveštajne službe (SVR) na Jermeniju ne predstavlja nikakav diplomatski incident, već klasičan, agresivan pokušaj uplitanja u suverena pitanja jedne države. Moskva svesno koristi svoj oprobani FIMI mehanizam (Foreign Information Manipulation and Interference) kako bi predstojeće parlamentarne izbore u Jermeniji pretvorila u arenu lažnog verskog rata. Pokušaj da se Evropska unija optuži za ucenjivanje Jerevana nekakvim „verskim progonom” Ruske pravoslavne crkve ogoljava nemoć Kremlja da političkim i ekonomskim argumentima zadrži Jermeniju u svojoj orbiti. Zato se pribegava radikalnoj manipulaciji verskim osećanjima, što je matrica koju je Evropska služba za spoljne poslove (EEAS) u svom poslednjem izveštaju precizno mapirala kao primarno oružje ruskih aktivnih mera.
Kada ruski dezinformacioni aparat, preko kanala ruske državne propagande dodatno pojačane pojedinim srpskim medijima, pokuša da jermenski proevropski kurs predstavi kao „izdaju duhovnih korena i veza sa Moskvom”, on nailazi na neprobojan civilizacijski zid. Politička drskost da imperijalna Moskva drži lekcije Jerevanu o hrišćanstvu i tradiciji puca pred jednostavnim uvidom u istorijsku hronologiju. Jermenska kulturna i državna vertikala postojala je, razvijala se i menjala tokove svetske istorije vekovima pre nego što su ruska država i njena crkvena organizacija uopšte mogle biti zamišljene na geopolitičkoj karti sveta.
Prvi i nezaobilazni stub jermenskog identiteta jeste osnivanje tvrđave Erebuni, današnjeg Jerevana, koje datira iz 782. godine pre nove ere, što jermensku prestonicu čini starijom od Rima, dok je Moskva kao obično seosko utvrđenje prvi put pomenuta tek 1147. godine nove ere, odnosno skoro dve hiljade godina kasnije. Preteča jermenske državnosti, moćna kraljevina Urartu, kao i kasnija imperija Tigrana Velikog u prvom veku pre nove ere, izgradile su urbanu, pravnu i kulturnu infrastrukturu u vreme kada na prostoru današnje evropske Rusije ne postoje ni embrionalni oblici pismenosti ili državne organizacije.
Drugi, ključni argument jeste činjenica da je Jermenija prva zvanično hrišćanska država na svetu, koja je ovu religiju prihvatila kao državnu 301. godine nove ere pod kraljem Trdatom Trećim, a njeno duhovno središte, saborna crkva u Ečmijadzinu, podignuto je odmah nakon toga. Sa druge strane, Ruska pravoslavna crkva dobija svoju autokefalnost i status patrijaršije tek 1589. godine, što znači da je autohtona Jermenska apostolska crkva imala skoro trinaest vekova neprekidne autokefalne tradicije pre nego što je moskovski crkveni aparat uopšte formalno konstituisan. Svetovna nadogradnja te crkvene strukture, oličena u Ruskoj imperiji, proglašena je tek 1721. godine pod Petrom Velikim, čitavih četrnaest vekova nakon što je hrišćanstvo postalo temeljni državotvorni element jermenskog naroda. Takođe, jermenska pismenost i kulturna autonomija osigurani su još 405. godine nove ere, kada je Mesrop Maštoc stvorio unikatno jermensko pismo, što je obezbedilo procvat filozofije, istoriografije i prepisivačke delatnosti vekovima pre nego što je u devetom veku kreirana ćirilica, i pre nego što je ruski jezik uopšte počeo da se uobličava u pisanoj formi vekovima nakon stvaranja slovnesnke pismenosti.
Izveštavanje pro-ruskih medija u Srbiji, koji bez ikakve provere prenose saopštenja SVR-a o „antihristima iz EU koji udaraju na RPC u Jermeniji”, predstavlja svesno učešće u hibridnoj operaciji protiv jermenskog suvereniteta. Jermenska apostolska crkva je teološki, istorijski i administrativno potpuno nezavisna drevnoistočna crkva koja nema nikakve organske veze sa Moskovskom patrijaršijom, te je priča o ugroženosti RPC u Jermeniji jeftin propagandni konstrukt. Kremlj pokušava da iskoristi unutrašnje političke debate u Jermeniji, nastale nakon bezbednosne katastrofe u Nagorno-Karabahu gde je Rusija direktno izdala svog formalnog saveznika, i da ih prebaci na polje religijskog fanatizma. Ovaj oprobani recept o rusiji kao “izneverenom zaštitniku, ekonomskom osloncu i duhovnom sidru.”
Baza podataka EUvsDisinfo jasno dokazuje da Moskva koristi potpuno isti šablon koji smo videli u Ukrajini,gde se svaki korak ka zapadnim bezbednosnim i političkim strukturama proglašava za „napad na pravoslavlje”. Suština ove manipulacije je jasna: pošto Rusija više ne može da ponudi bezbednost, ekonomski prosperitet niti stabilnost, ona nudi fabrikovani strah od gubitka identiteta. Za Jermeniju, izbor evropskog puta nije gubitak identiteta, već povratak sopstvenim civilizacijskim i demokratskim korenima, dok za analitičku zajednicu u regionu prepoznavanje ovih lažnih narativa predstavlja prvu liniju odbrane u zaštiti javnog prostora od stranog malignog uticaja.
Autor: Biljana Obradović