Udaljenost ruskih meta od ukrajinske granice

autor: Jovan Babić

Kada se govori o Rusiji, najčešće se ističe njena ogromna teritorija. Kao najveća država na svetu, Ruska Federacija zauzima više od 17 miliona kvadratnih kilometara i prostire se kroz jedanaest vremenskih zona. Na karti izgleda kao gotovo neograničen prostor koji se proteže od granica Evropske unije do Tihog okeana.

Međutim, površina države ne govori mnogo o tome gde se nalaze ljudi, industrija, infrastruktura i ekonomska moć. Upravo zato je za razumevanje rata u Ukrajini važnije posmatrati raspored stanovništva i privrede nego samu veličinu teritorije.

Iako se čak 77 odsto teritorije Rusije nalazi u Aziji, najveći deo stanovništva, industrijske proizvodnje i ekonomskih aktivnosti koncentrisan je u evropskom delu zemlje. Na prostoru zapadno od Urala nalaze se najveći gradovi, najvažniji univerziteti, administrativni centri, transportni koridori i najveći deo ruske industrije.

Drugim rečima, najveći deo onoga što Rusiju čini ekonomskom i vojnom silom nalazi se znatno bliže Ukrajini nego što se često pretpostavlja.

Moskva je bliža EU nego Vladivostoku

Jedan od najboljih načina da se razume geografski položaj Rusije jeste pogled na udaljenosti od Moskve.

Od ruske prestonice do najbliže granice sa Evropskom unijom ima svega oko 500 kilometara. Berlin je udaljen oko 1.600 kilometara, dok je Pariz udaljen oko 2.500 kilometara.

Sa druge strane, Vladivostok na krajnjem istoku Rusije nalazi se više od 6.400 kilometara od Moskve vazdušnom linijom i preko 9.000 kilometara drumskim putem.

Udaljenost ostalih gradova od Moskve:

 

 

Ovaj podatak često iznenađuje, ali jasno pokazuje gde se nalazi stvarno težište države. Moskva je geografski mnogo bliža centralnoj Evropi nego sopstvenom Dalekom istoku.

Gde žive stanovnici Rusije

Najveći ruski gradovi nalaze se u evropskom delu zemlje ili neposredno uz Ural.

Rusija ima osam federalnih okruga: Centralni federalni okrug (Moskva), Severozapadni federalni okrug (Sankt Peterburg), Južni federalni okrug (Rostov na Donu), Severnokavkaski federalni okrug (Pjatigorsk), Privolški federalni okrug (Nižnji Novgorod), Uralski federalni okrug (Jekaterinburg), Sibirski federalni okrug (Novosibirsk) i Dalekoistočni federalni okrug (Vladivostok).

Moskva ima više od 13 miliona stanovnika, dok Sankt Peterburg ima gotovo šest miliona. Pored njih, u zapadnom delu zemlje nalaze se brojni gradovi sa više od milion stanovnika, uključujući Kazanj, Nižnji Novgorod, Samaru, Rostov na Donu, Krasnodar, Volgograd i Voronjež.

Nasuprot tome, ogromni prostori Sibira i Dalekog istoka imaju mnogo manju gustinu naseljenosti. Iako se na tom prostoru nalaze važni regionalni centri poput Novosibirska, Krasnojarska, Irkutska ili Vladivostoka, broj stanovnika je neuporedivo manji u odnosu na evropsku Rusiju.

Najbolji pokazatelj predstavlja raspored stanovništva po federalnim okruzima. Sibirski i Dalekoistočni federalni okrug zajedno imaju oko 25 miliona stanovnika na prostoru većem od 11 miliona kvadratnih kilometara, a kada bi se ta teritorija otcepila od Rusije, bila bi najveća država na svetu i veća od australijskog kontinenta.

Istovremeno, samo Centralni federalni okrug sa Moskvom ima više od 40 miliona stanovnika.

Zbog toga se često kaže da je Rusija teritorijalno azijska, ali demografski pre svega evropska država. Rusi uglavnom žive blizu zapadne i južne granice, dok su severni i istočni delovi zemlje retko naseljeni i za to postoji dobro objašnjenje. Naime, na jugu je toplije nego na severu, gde se čak jedan deo Rusije nalazi u arktičkom krugu. Zato ljudi pretežno žive na jugu zemlje, gde je toplije. Sa druge strane, većina stanovništva živi na zapadu Rusije, gde su bliže drugim evropskim zemljama i gde postoji saradnja sa ostalim evropskim zemljama.

Sankt Peterburg – grad kojim je Petar Veliki želeo da Rusiju približi Evropi

Početkom 18. veka Rusija je bila velika sila po teritoriji, ali je u mnogim oblastima zaostajala za vodećim evropskim državama. Car Petar Veliki smatrao je da se zemlja može razvijati samo ako usvoji evropska znanja, tehnologiju, vojnu organizaciju i trgovinske veze. Njegov cilj nije bio da promeni geografiju Rusije, već da je politički, privredno i kulturno približi Evropi.

Da bi to ostvario, bilo mu je potrebno uporište na Baltičkom moru. U to vreme Rusija nije imala izlaz na Baltik, koji je kontrolisala Švedska, jedna od najjačih vojnih sila severne Evrope. Zbog toga je 1700. godine izbio Veliki severni rat, u kojem su se Rusija i njeni saveznici borili protiv Švedske za prevlast na Baltiku.

Tokom rata ruska vojska je 1703. godine osvojila ušće reke Neve. Petar Veliki je odmah shvatio značaj tog položaja, jer je omogućavao izlaz na Baltičko more i direktnu vezu sa evropskim lukama. Kako bi zaštitio novoosvojenu teritoriju od mogućeg švedskog protivnapada, naredio je izgradnju Petropavlovske tvrđave na Zajačjem ostrvu. Upravo se iz te tvrđave razvio budući grad Sankt Peterburg.

Za razliku od Moskve, koja je vekovima predstavljala politički i verski centar Rusije, novi grad bio je zamišljen kao simbol modernizacije i okretanja ka Evropi. Petar Veliki je angažovao evropske arhitekte i inženjere, podsticao izgradnju širokih avenija, kanala i reprezentativnih građevina po uzoru na tadašnje zapadnoevropske gradove. Već 1712. godine prestonica Rusije premeštena je iz Moskve u Sankt Peterburg, čime je novi grad postao politički centar carstva.

Petar Veliki je verovao da će nova prestonica pomoći Rusiji da se snažnije uključi u evropsku trgovinu, diplomatiju i kulturni život. Zbog toga se za Sankt Peterburg često kaže da je predstavljao „prozor Rusije ka Evropi“. Taj izraz nije označavao samo izlaz na more, već i širu državnu strategiju približavanja evropskim ekonomskim, naučnim i administrativnim tokovima.

Zašto je udaljenost od Ukrajine važna

Tokom većeg dela moderne istorije udaljenost od nekoliko hiljada kilometara predstavljala je ozbiljnu zaštitu za pozadinu jedne države. Danas se situacija menja.

Razvoj bespilotnih letelica, krstarećih projektila i drugih sistema dugog dometa doveo je do toga da udaljenost od 500, 1.000 ili 2.000 kilometara više ne predstavlja apsolutnu sigurnost.

Zbog toga je korisno posmatrati Rusiju kroz nekoliko geografskih zona u odnosu na Ukrajinu.

Prvu zonu čini prostor do 1.000 kilometara od ukrajinske granice. U njoj se nalaze Moskva, Sankt Peterburg, Rostov na Donu, Krasnodar, Volgograd i brojni drugi veliki gradovi. To je prostor najveće koncentracije stanovništva, državnih institucija, finansijskih centara i industrijskih kapaciteta.

Drugu zonu čini pojas između 1.000 i 1.500 kilometara. U njemu se nalazi oblast Volge, jedna od najvažnijih ekonomskih regija Rusije. Ovde su smešteni veliki industrijski kompleksi, energetska postrojenja, hemijska industrija i značajan deo vojne proizvodnje.

Treća zona obuhvata područje od 1.500 do 2.000 kilometara od Ukrajine. U ovom pojasu nalazi se južni Ural sa gradovima poput Jekaterinburga i Čeljabinska. Ovaj region predstavlja jedno od najvažnijih središta teške industrije u zemlji.

Tek iza granice od približno 2.000 kilometara počinje veliki deo Sibira. Na tom prostoru nalaze se Novosibirsk, Omsk, Krasnojarsk i drugi gradovi, ali je stanovništvo znatno ređe raspoređeno, a udaljenosti između naselja višestruko veće.

Gde se nalazi ruska energetska infrastruktura

Iako se najveća naftna polja nalaze u Zapadnom Sibiru, ekonomski značaj ne zavisi samo od mesta gde se sirovina vadi iz zemlje.

Jednako važni su rafinerije, skladišta, cevovodi, železnička infrastruktura i izvozni terminali.

Kada se posmatra raspored najvećih ruskih rafinerija, vidi se da se veliki deo kapaciteta nalazi u evropskom delu zemlje ili u oblasti Volge i Urala. Mnoge od njih nalaze se na manje od 1.500 kilometara od ukrajinske granice.

Slična situacija postoji i sa izvoznim terminalima. Najvažnije ruske luke na Baltiku i Crnom moru, preko kojih se izvoze energenti, nalaze se u evropskom delu države. One predstavljaju ključnu vezu između ruskih energetskih resursa i svetskog tržišta.

U Rusiji ima 44 velike rafinerije i oko 40 malih rafinerija, ali te male rafinerije učestvuju sa manje od 5% ukupnog kapaciteta. Prvih 10 najvećih rafinerija u Rusiji učestvuje sa oko 56% ukupne prerade nafte.

Najveće ruske rafinerije

 

Skoro sve najveće ruske rafinerije nalaze se u dometu ukrajinskih dronova, osim nekoliko rafinerija koje nisu u njihovom dometu. To znači da je ruska prerada nafte potencijalno ugrožena napadima ukrajinskih dronova i da je pitanje vremena kada će Ukrajinci gađati i te rafinerije, što bi moglo da dovede do nestašica naftnih derivata u Rusiji.

Zaključak

Kada se Rusija posmatra na karti, stiče se utisak da je reč o državi čije se glavno težište nalazi duboko u unutrašnjosti Evroazije. Međutim, statistika stanovništva, raspored gradova i položaj industrijskih kapaciteta pokazuju drugačiju sliku.

Najveći deo stanovništva Rusije živi zapadno od Urala. Tu se nalaze najveći gradovi, najvažnije fabrike, najveći deo energetskih i transportnih kapaciteta, kao i politički i finansijski centar države.

Ogromna prostranstva Sibira i Dalekog istoka ostaju važna zbog prirodnih resursa, ali su relativno retko naseljena i imaju znatno manju koncentraciju stanovništva i infrastrukture.

Zbog toga se strateški značaj Rusije ne može meriti samo brojem kvadratnih kilometara. Mnogo važnije je gde se nalaze ljudi, industrija i ekonomska aktivnost. A najveći deo tih kapaciteta nalazi se upravo u zapadnoj Rusiji, relativno blizu Ukrajine.

Na udaljenosti od 2.000 km živi 115 miliona Rusa, dok na udaljenosti od 1.000 km živi 90 miliona ljudi.

Pošto je infrastruktura tamo gde su ljudi, većina ruske infrastrukture nalazi se blizu Ukrajine i predstavlja potencijalne mete za ukrajinsku vojsku. Dakle, većina fabrika, rafinerija i ostalih industrijskih kompleksa nalazi se tamo gde žive ljudi, jer oni rade u njima, a većina ruske populacije živi na 1.000 km od Ukrajine.

Potencijalne mete sada su rafinerije i vidimo da je ogromna većina rafinerija u Rusiji u dometu ukrajinskih dronova, kao i da je Ukrajini potrebno samo deset organizovanih napada da prepolovi kapacitete za preradu nafte u Rusiji. Već smo videli jedan veliki napad na Moskovsku rafineriju Kapotnja, u kojem su učestvovala 992 ukrajinska drona. Sličnih deset napada moglo bi da prepolovi ruske kapacitete za preradu nafte.

Gradovi u Rusiji i njihova udaljenost od granice sa Ukrajinom

Najvažniji ruski gradovi nalaze se na manje od 1.000 km od granice sa Ukrajinom, a tamo se odvija i najveća ekonomska aktivnost, kao i najveći deo industrijske proizvodnje. Zbog toga je Rusija u velikoj meri izložena napadima ukrajinskih dronova koji imaju domet od 1.000 km.